Art. 210 KSH – umowa między spółką a członkiem zarządu

Co mówi art. 210 KSH w praktyce

Zarząd reprezentuje spółkę (art. 201 § 1 KSH). Kiedy jednak drugą stroną umowy jest członek tego zarządu, ta sama osoba stałaby po obu stronach — mogłaby sama ustalić sobie wynagrodzenie, oprocentowanie pożyczki czy czynsz. Art. 210 odbiera więc zarządowi kompetencję do reprezentowania spółki w takich umowach i przekazuje ją:

• radzie nadzorczej — jeżeli spółka ją ma, albo
• pełnomocnikowi powołanemu uchwałą zgromadzenia wspólników.

Przepis mówi „rada nadzorcza lub pełnomocnik”, więc spółka z radą nadzorczą także może powołać pełnomocnika uchwałą wspólników. W małych sp. z o.o. rady nadzorczej zwykle nie ma — wtedy jedyną drogą jest uchwała wspólników.

To samo dotyczy sporu z członkiem zarządu — np. gdy spółka pozywa prezesa o odszkodowanie albo prezes pozywa spółkę o wynagrodzenie.

Jednoosobowa spółka z jednoosobowym zarządem (§ 2)

Gdy wszystkie udziały ma jeden wspólnik (albo jeden wspólnik i sama spółka — art. 173 § 1 KSH) i ta sama osoba jest jedynym członkiem zarządu, pełnomocnika z § 1 się nie powołuje. Zamiast tego:

• czynność prawna między tym wspólnikiem a spółką wymaga formy aktu notarialnego,
• notariusz sam zawiadamia sąd rejestrowy o każdej takiej czynności.

Wyjątek (§ 3): akt notarialny nie jest potrzebny, jeżeli czynność dokonywana jest przy wykorzystaniu wzorca udostępnionego w systemie teleinformatycznym (S24).

Uwaga — § 2 dotyczy tylko sytuacji „jedyny wspólnik = jedyny członek zarządu”. Jeżeli spółka ma jednego wspólnika, ale zarząd jest dwuosobowy (albo odwrotnie: kilku wspólników, jednoosobowy zarząd), stosuje się zwykłą zasadę z § 1 — pełnomocnika powołuje uchwała wspólników. W spółce jednoosobowej tę uchwałę podejmuje jedyny wspólnik, który wykonuje uprawnienia zgromadzenia wspólników (art. 156 KSH).

Uchwała o powołaniu pełnomocnika

To zwykła uchwała wspólników — bezwzględną większością głosów, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej (art. 245 KSH). Można ją podjąć na zgromadzeniu albo bez jego odbycia, jeżeli wszyscy wspólnicy zgodzą się na piśmie na postanowienie albo na głosowanie pisemne (art. 227 § 2 KSH). Uchwałę wpisuje się do księgi protokołów (art. 248 KSH).

W uchwale wskaż co najmniej:

• kto jest pełnomocnikiem (imię i nazwisko),
• do jakiej umowy lub jakiego rodzaju umów jest umocowany (np. „do zawarcia, zmiany i rozwiązania umowy o pracę z Prezesem Zarządu Janem Kowalskim”),
• ewentualnie warunki brzegowe (np. maksymalne wynagrodzenie).

Jeżeli uchwała dotyczy sporu między spółką a wspólnikiem, który jest członkiem zarządu, ten wspólnik nie głosuje (art. 244 KSH).

Kto może być pełnomocnikiem

Ustawa nie stawia wymagań — pełnomocnikiem może być wspólnik, osoba spoza spółki, prawnik. Kwestia, czy pełnomocnikiem może być inny członek zarządu, była w orzecznictwie sporna. Najbezpieczniej wskazać osobę spoza zarządu — np. wspólnika, który w nim nie zasiada.

Pożyczka lub poręczenie dla członka zarządu — także art. 15

Jeżeli spółka udziela członkowi zarządu kredytu, pożyczki, poręczenia lub zawiera inną podobną umowę z nim albo na jego rzecz, poza właściwą reprezentacją z art. 210 potrzebna jest też zgoda zgromadzenia wspólników (art. 15 KSH). Brak takiej zgody oznacza nieważność umowy, ale zgodę można wyrazić także w ciągu dwóch miesięcy po złożeniu oświadczenia przez spółkę — działa wtedy wstecz (art. 17 § 1–2 KSH).

Co grozi za naruszenie art. 210

Przepis nie wskazuje sankcji wprost. W orzecznictwie i doktrynie przeważa pogląd, że umowa zawarta przez spółkę reprezentowaną przez niewłaściwy organ (np. przez samego prezesa) jest nieważna (art. 58 Kodeksu cywilnego) i według przeważającego stanowiska nie można jej „naprawić” późniejszym potwierdzeniem. Pojawiały się też stanowiska dopuszczające potwierdzenie takiej umowy na podstawie art. 103 Kodeksu cywilnego — ale nie warto na tym budować.

Praktyczny wniosek: traktuj umowę zawartą bez pełnomocnika jako wadliwą i zawrzyj ją ponownie, prawidłowo. Problem zwykle wychodzi przy kontroli ZUS (umowa o pracę prezesa jako tytuł do ubezpieczeń), badaniu sprawozdania finansowego, due diligence przy sprzedaży udziałów albo w sporze z byłym członkiem zarządu.